Ah, die goede oude Wereldoorlog II. Wat zouden we zijn zonder deze gebeurtenis? Geen atoombom , geen kernenergie dus, geen ballistische raketten , geen enigma machines te koop op ebay. Geen mooie architectuur zoals het tempelhof of het vernieuwd Joods museum in Berlijn , of geen holocaust monument . Geen Saving Private Ryan, geen The Pianist, geen La Vita è Bella, geen Die Fälscher , geen Indiana Jones And The Last Crusade , geen Sound Of Music, geen Schindler's List, geen Dr. Strangelove . Ook geen Guernica en Hugo Boss zou niet zo succesvol geweest zijn . Noch de kever . We zouden geen Koude Oorlog gekend hebben, dus geen Berlijnse muur, en geen Ostalgie . Geen Lili Marleen , ook niet. Geen De Aanslag en geen Herinneringen van een Engelbewaarder .

En vooral geen Het Verdriet Van België . Dat boek is ondertussen 25 jaar oud. Toen was ik dus net tien jaar. Bewust heb ik de lancering van dat boek niet meegemaakt. Michael Jackson was nog bruin, dat weet ik nog, want ik heb Thriller gekocht in dat jaar . Het boek heb ik al twee keer gelezen, wat dus uitzonderlijk mag genoemd worden . De taalverschillen tussen het eerste en het tweede deel en de manier waarop deze een weerspiegeling zijn van de evolutie van het karakter van Louis is me wel ontgaan. Daar waren ze onlangs in De Morgen over bezig. Sommige mensen kunnen allicht boeken vol analyses schrijven over Het Verdriet van België, maar die zijn niet aan mij besteed.

Toevallig (enfin, toevallig, ik weet wel wat ik doe) heb ik net The Plot Against America uit, van Philip Roth. Dat boek deed me wel denken aan Het Verdriet: het is geschreven vanuit het perspectief van een klein jongetje dat vol verwondering en afschuw naar al die grote-mensen-miserie kijkt.

Het uitgangspunt van dit boek is heel interessant: wat als Amerika nu eens niet had meegedaan aan de wereldoorlog? Wat als niet FDR Roosevelt was verkozen maar iemand die de nazi's welgezind was? Roth neemt een kleine afslag van het pad van de geschiedenis en laat Charles Lindberg , de vliegenier, de presidentsverkiezingen winnen. Dat lijkt misschien bij het haar getrokken, maar dat hoeft het niet te zijn: Lindberg heeft zich laten decoreren door de Nazi's en was een tegenstander van Amerikaanse deelname aan de oorlog . De Republikeinen hadden hem aangezocht om mee te doen aan de verkiezingen. Het hád gekund.

De verdeel en heers taktiek van deze president zorgt er voor dat de Joden het leven in Amerika onmogelijk wordt gemaakt. Uitwijken naar Canada lijkt aangewezen, vóór de toestand uit de hand loopt, maar daarvoor is vader Roth te koppig, en zijn geloof in de Amerikaanse idealen te rotsvast.

Roth schrijft heel omfloerst. Een beschrijving van een spelletje poker van de op het verkeerde pad geraakte neef Alvin gaat over in de beschrijving van een boefje in het gezelschap tot de beschrijving van het leven van de moeder van het boefje tot een beschrijving van de straat waarin deze moeder woont, en van het weeshuis in deze straat en zo naar de beschrijving van hoe de kleine Philip op een nacht zodanig in de war is dat hij naar het weeshuis probeert te vluchten en gewond wordt door het paard in de wei voor het weeshuis. In plaats van recht op doel af te gaan neemt de schrijver je mee langs allerlei omwegen die je uiteindelijk wel op je bestemming brengen maar vooral onderweg een uitgebreide indruk nalaten van de omgeving, het landschap en het tijdsgewricht.

Samen met Hugo Claus staat Philip Roth elk jaar zowat op de shortlist om de nobelprijs literatuur te winnen. Hij is een geengageerd auteur, en schrijft hele mooie boeken over de (verloren) idealen van Amerika. Het eerste boek dat ik van hem las was American Pastoral , over een gezin dat uiteen gedreven wordt door een dochter die een bomaanslag pleegt tegen de oorlog in Vietnam, het tweede boek was er eentje over de communistenvervolging, I Married A Communist . Ik kan ze u alle drie zeer aanbevelen.

Het geniale aan The Plot Against America is de manier waarop de schrijver er in slaagt om de fictieve geschiedenis van Amerika tegen het einde van 1942 weer terug te brengen op wat echt gebeurd is. Als was het om te zeggen dat de Amerikaanse idealen onaantastbaar zijn.